Zaciągnięcie zobowiązania przez osobę pozostającą w związku małżeńskim może rodzić pytanie: czy wierzyciel będzie mógł dochodzić należności również z majątku wspólnego małżonków? Odpowiedź nie zawsze jest taka sama. Duże znaczenie ma źródło zobowiązania, zgoda drugiego małżonka oraz rodzaj majątku, z którego wierzyciel chce prowadzić egzekucję.

Szczególnej uwagi wymagają oświadczenia o poddaniu się egzekucji zawierane w aktach notarialnych. Przed ich podpisaniem warto dokładnie ustalić zakres odpowiedzialności. Notariusz w Tomaszowie Mazowieckim może wyjaśnić stronom konsekwencje planowanej czynności oraz znaczenie zgody współmałżonka.

Majątek wspólny małżonków – co obejmuje?

Jeżeli małżonkowie pozostają w ustawowej wspólności majątkowej, część składników nabywanych w czasie małżeństwa wchodzi do ich majątku wspólnego.

Jednocześnie każdy z małżonków może posiadać majątek osobisty. W praktyce oznacza to, że powstanie długu po stronie jednego małżonka nie prowadzi automatycznie do odpowiedzialności całym majątkiem wspólnym.

Kluczowe znaczenie ma art. 41 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Jeżeli małżonek zaciągnął zobowiązanie za zgodą drugiego małżonka, wierzyciel może co do zasady żądać zaspokojenia również z majątku wspólnego.

Dług jednego małżonka – czy drugi odpowiada swoim majątkiem?

Samo pozostawanie w małżeństwie nie powoduje, że współmałżonek automatycznie staje się dłużnikiem.

Jeżeli zobowiązanie zostało zaciągnięte bez jego zgody, przepisy ograniczają możliwości wierzyciela. Zaspokojenie może wówczas nastąpić m.in. z majątku osobistego dłużnika, jego wynagrodzenia za pracę, dochodów z innej działalności zarobkowej i określonych innych składników wskazanych w ustawie. W przypadku długu związanego z prowadzeniem przedsiębiorstwa odpowiedzialność może obejmować również składniki przedsiębiorstwa należące do majątku wspólnego.

Dlaczego zgoda małżonka ma tak duże znaczenie?

Zgoda drugiego małżonka może istotnie rozszerzyć zakres majątku, z którego wierzyciel będzie mógł szukać zaspokojenia.

Nie oznacza to jednak, że samo ustne stwierdzenie wierzyciela o istnieniu takiej zgody wystarczy na etapie postępowania egzekucyjnego.

Kodeks postępowania cywilnego przewiduje, że sąd może nadać klauzulę wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika, ograniczając jego odpowiedzialność do majątku objętego wspólnością, jeżeli wierzyciel wykaże odpowiednim dokumentem, że wierzytelność powstała z czynności prawnej dokonanej za zgodą tego małżonka.

Akt notarialny a odpowiedzialność małżonków

Przy oświadczeniu o poddaniu się egzekucji z art. 777 KPC warto już podczas przygotowywania aktu ustalić, czy zobowiązanie zaciąga tylko jeden z małżonków i jaki ma być zakres zabezpieczenia.

Sam akt przeciwko jednemu małżonkowi nie oznacza automatycznie, że drugi małżonek odpowiada w takim samym zakresie.

Dlatego notariusz w Tomaszowie Mazowieckim powinien otrzymać pełne informacje dotyczące sytuacji stron, istniejącego ustroju majątkowego oraz ewentualnej zgody współmałżonka na zobowiązanie.

Klauzula wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika

Jeżeli wierzyciel posiada tytuł egzekucyjny przeciwko osobie pozostającej w związku małżeńskim i chce skierować egzekucję również do majątku wspólnego, znaczenie może mieć art. 787 KPC.

Sąd może nadać klauzulę również przeciwko drugiemu małżonkowi, ale jego odpowiedzialność zostaje ograniczona do majątku objętego wspólnością.

Warunkiem jest wykazanie zgody małżonka na czynność prawną, z której powstała wierzytelność, za pomocą dokumentu urzędowego albo prywatnego.

Czy rozdzielność majątkowa zawsze chroni przed egzekucją?

Nie należy automatycznie zakładać, że zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej rozwiązuje każdy problem związany z wcześniejszymi zobowiązaniami.

KPC przewiduje sytuacje, w których późniejsze zawarcie umowy majątkowej nie stanowi przeszkody do nadania klauzuli według zasad dotyczących odpowiedzialności małżonków. Jednocześnie przepisy przewidują możliwość obrony, jeżeli umowa majątkowa była skuteczna wobec wierzyciela.

Każdą sytuację trzeba więc analizować indywidualnie.

Egzekucja ze wspólnej nieruchomości małżonków

Szczególne zasady dotyczą mieszkania, domu lub innej nieruchomości należącej do majątku wspólnego.

Tytuł wykonawczy wystawiony wyłącznie przeciwko jednemu małżonkowi może być podstawą do zajęcia nieruchomości wchodzącej w skład majątku wspólnego.

To jednak nie oznacza, że na tej podstawie można przeprowadzić całą egzekucję aż do sprzedaży nieruchomości.

Art. 923¹ KPC stanowi, że dalsze czynności egzekucyjne wymagają tytułu wykonawczego wystawionego przeciwko obojgu małżonkom.

Co może zrobić małżonek po zajęciu wspólnej nieruchomości?

Małżonek dłużnika może sprzeciwić się zajęciu.

W takim przypadku komornik zawiadamia wierzyciela o sprzeciwie. Wierzyciel powinien w terminie tygodnia wystąpić o nadanie klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika. W przeciwnym razie egzekucja z zajętej nieruchomości podlega umorzeniu.

Pokazuje to, dlaczego przy zobowiązaniach dotyczących znacznych kwot kwestia zgody współmałżonka powinna być analizowana jeszcze na etapie zawierania umowy.

Dlaczego warto ustalić zakres odpowiedzialności przed podpisaniem aktu?

Oświadczenie o poddaniu się egzekucji może znacząco ułatwić wierzycielowi późniejsze dochodzenie należności. Jednocześnie jest to dokument wywołujący poważne konsekwencje dla dłużnika.

Przed podpisaniem aktu warto ustalić między innymi:

  • kto jest stroną zobowiązania,
  • czy drugi małżonek wyraża zgodę na jego zaciągnięcie,
  • czy istnieje wspólność czy rozdzielność majątkowa,
  • jaki majątek może potencjalnie podlegać egzekucji,
  • czy zobowiązanie jest związane z działalnością gospodarczą,
  • czy w majątku wspólnym znajduje się nieruchomość.

Dzięki temu strony wiedzą, jaki jest rzeczywisty zakres zabezpieczenia.

FAQ – majątek wspólny małżonków i egzekucja

Czy dług męża lub żony oznacza egzekucję z całego majątku wspólnego?

Nie zawsze. Zakres odpowiedzialności zależy m.in. od źródła zobowiązania i tego, czy drugi małżonek wyraził zgodę na jego zaciągnięcie.

Czy wierzyciel może uzyskać klauzulę przeciwko współmałżonkowi?

Tak, w przypadkach przewidzianych w art. 787 KPC. Wierzyciel musi jednak wykazać odpowiednim dokumentem, że wierzytelność powstała z czynności prawnej dokonanej za zgodą małżonka dłużnika.

Czy komornik może zająć wspólne mieszkanie za dług jednego małżonka?

Tytuł wykonawczy przeciwko jednemu małżonkowi może wystarczyć do zajęcia nieruchomości należącej do majątku wspólnego. Dalsze czynności wymagają jednak zasadniczo tytułu wykonawczego przeciwko obojgu małżonkom.

Gdzie omówić poddanie się egzekucji i odpowiedzialność małżonków?

Jeżeli zobowiązanie ma zostać zabezpieczone w formie aktu notarialnego, notariusz w Tomaszowie Mazowieckim może przed jego sporządzeniem wyjaśnić znaczenie planowanych oświadczeń oraz wskazać, jakie informacje i dokumenty należy przedstawić.

Planujesz akt dotyczący zobowiązania jednego z małżonków?

Przy większych zobowiązaniach finansowych, pożyczkach, transakcjach dotyczących nieruchomości czy zabezpieczeniach z art. 777 KPC warto ustalić sytuację majątkową małżonków jeszcze przed podpisaniem dokumentów.

Jeżeli czynność ma być przeprowadzona w Tomaszowie Mazowieckim, warto wcześniej przekazać kancelarii informacje dotyczące zobowiązania, ustroju majątkowego i ewentualnej zgody współmałżonka. Pozwoli to właściwie przygotować treść aktu i dokładnie określić skutki składanych oświadczeń.